Zero-knowledge Proofs: De Toekomst Van Financiële Compliance En Privacybescherming

De wederzijdse belangen van financiële compliance en gebruikersprivacy staan steeds meer onder druk. Regulators eisen voldoende transparantie om ongewenste praktijken tegen te gaan, terwijl gebruikers hun financiële activiteiten discreet willen houden. Dit spanningsveld is in 2025 scherper dan ooit, met striktere regels tegen witwassen (AML), bredere privacywetgeving en toenemende grensoverschrijdende activiteiten, in combinatie met geavanceerdere privacytech dan ooit tevoren.

Het goede nieuws is dat we privacy niet langer hoeven op te offeren voor compliance. Zero-knowledge proofs (ZKPs) bieden een oplossing voor het zogenaamde privacyparadox: regulators verlangen waarborgen dat regels worden nageleefd, maar het prijsgeven van volledige identiteiten en transactiegegevens brengt beveiligings-, juridische en privacyrisico’s met zich mee. ZKPs stellen organisaties in staat om de benadering van “toont u mij de gegevens” om te draaien naar “toont u mij een bewijs”, wat hen in staat stelt om compliance aan te tonen zonder deze gevoelige informatie vrij te geven.

Dit innovatieve model is bedoeld om niet alleen de regulatoire controle te verduisteren, maar om een modern instrumentarium voor compliance te creëren. Regulated firms kunnen bewijzen dat zij hun wettelijke verplichtingen (zoals sanctiescreening en KYC, Know Your Customer, verplichtingen) naleven, zonder dat de onderliggende data openbaar of overgedragen hoeft te worden. Op de lange termijn zijn ZKPs wellicht voordeliger voor gebruikers en voor de naleving van regels, aangezien de bewijzen verifieerbaar en onveranderlijk zijn.

De essentie van zero-knowledge proofs

Een zero-knowledge proof is een cryptografische techniek die het mogelijk maakt om te zeggen: “Ik kan bewijzen dat ik regel X heb nageleefd, maar ik laat je niet de gevoelige informatie zien die normaal vereist zou zijn.” In de financiële wereld kan “regel X” welke specifieke controles inhouden, zoals dat een bepaalde portemonnee is gecontroleerd tegen de actuele sanctielijst of dat een gebruiker een geldig KYC-certificaat heeft van een vertrouwde uitgever.

De huidige wetgeving kan vereisen dat we grote datasets aan specifieke toezichthouders rapporteren. Dit brengt niet alleen de naleving van privacywetten met zich mee, maar vergroot ook de risico’s van cyberbeveiligingsinbreuken en misbruik. Een ZK-gebaseerde benadering bewijst de uitkomst in plaats van alle invoergegevens. Indien een regulator dieper moet kijken, kan een proces worden ontworpen voor selectieve openbaarmaking van benodigde gegevens, zoals toegangsrechten en volledige auditlogs, waarbij het proces zorgvuldig wordt nageleefd.

Momenteel zijn er drie belangrijke trends die samenkomen. Ten eerste, in de EU worden de controles op anti-witwassen steeds gedetailleerder, terwijl de GDPR en andere privacyregimes de nadruk leggen op dataminimalisatie en doelbeperking. Deze twee elementen kunnen elkaar aanvullen in plaats van zich tegen te werken: compliance kan dezelfde of zelfs betere waarborgen bieden zonder routinematige blootstelling van persoonlijke gegevens.

Ten tweede komen digitale identiteitsstructuren, zoals die onder eIDAS 2.0, steeds dichterbij. Ze zijn gebaseerd op dezelfde fundamenten als ZK: verifieerbare credentials, selectieve openbaarmaking en cryptografische attesten. Hierdoor kan het veel realistischer worden om draagbare KYC-credentials te verstrekken die kunnen worden bewezen zonder opnieuw verzameld te worden voor meerdere diensten.

Ten derde verkennen toezichthouders privacy-versterkende technologieën, waaronder modellen voor bewijsverificatie.

We hebben al werkende voorbeelden. Het ZK-verbeterde proof-of-reserves is een van de bekendste: een beurs kan aantonen dat zij over de activa beschikt om aan klantenverplichtingen te voldoen zonder individuele saldi te onthullen. Dit is een voorbeeld van zero-knowledge assurance.

Dit concept kan ook toegepast worden op sanctiescreening. In plaats van elke keer de volledige identiteit te verzenden, kan een portemonnee een bewijs tonen dat deze op een bepaald moment is gecontroleerd tegen de meest recente lijst. De toezichthouder, of een gereguleerde VASP aan de andere kant, kan een verifier node gebruiken om de geldigheid van het bewijs te bevestigen. Het is belangrijk op te merken dat ‘verifier nodes’ een beleidsvoorstel zijn dat werkt als een toezichtinfrastructuur voor toezichthouders om bewijzen te valideren zonder bulkdata te verzamelen.

Dezelfde logica kan toegepast worden bij de segregatie van activa: een beheerder kan aantonen dat cliëntmiddelen niet vermengd zijn met huisfondsen via een bereik- of sombewijs, zonder het volledige grootboek openbaar te maken. Dit kan zelfs in smart contracts worden geïntegreerd: transacties worden niet uitgevoerd tenzij het bewijs valideert. Dit is “programmeertbare compliance” – regels die in ‘realtime’ worden afgedwongen, eerder dan achteraf.

Voor toezichthouders ligt de verschuiving in de focus van het verzamelen van ruwe data naar het verifiëren van cryptografisch bewijs. Zij krijgen nog steeds zekerheid, controleerbaarheid en traceerbaarheid wanneer er een juridische basis is om gegevens te onthullen, maar zij hoeven niet standaard aanzienlijke hoeveelheden persoonlijke data te verwerken, wat zowel operationele als juridische risico’s verlaagt.

Regulators beginnen al met het omarmen van gerichte ZK-pilots, variërend van verifieerbare proof-of-reserves tot naleving van de Travel Rule, die gebruikersdata valideert zonder volledige datasets bloot te geven. Naarmate deze primitieve technieken volwassen worden, kunnen ze op natuurlijke wijze opschalen naar marktintegriteitscontroles, waardoor bedrijven kunnen aantonen dat ze binnen concentratie- en blootstellingslimieten blijven zonder de onderliggende posities vrij te geven.

Kritisch is dat ZK niet synoniem is met ondoorzichtigheid; goed ontworpen systemen maken gebruik van selectieve openbaarmaking via kijk- of meerpartijkeystromen. Dit garandeert dat toegang voor wetshandhaving beperkt, bewijsbaar en onderworpen is aan due process, in plaats van universeel en stil.

Voor grensoverschrijdend functioneren zijn standaarden essentieel: standaard bewijstypen (bijvoorbeeld: “niet op sanctielijst X per datum Y”), standaard credentialformaten en standaard verifierlogica die inspecteerbaar is. Op deze manier voorkom je dat elke beurs, portemonnee of bank zijn eigen versie ontwikkelt en onnodige supervisiecomplexiteit creëert voor toezichthouders.

Concreet kunnen toezichthouders profiteren van zes elementen:
Uitkomsten boven data (de resultaten, niet alles wat je hebt);
Minst-informatie-bewijzen (bewijzen wat nodig is);
Programmeertbare controles (afgedwongen op transactietijd waar dat nodig is);
Sterke mechanismen voor datatoegang (gebruikers kunnen altijd hun saldi bevestigen en opnemen);
Verifieerbare verifierlogica (inspecties, testvectoren, auditlogs);
Geen algemene achterdeuren (openbaarmaking alleen onder wettelijke, nauwe voorwaarden).

Binance, een mondiale beurs, maakt al gebruik van ZKPs om reserves aan te tonen. Ons proof-of-reserves (POR) systeem gebruikt een Merkle-boom – een cryptografische structuur die veel accountinvoer samenvat – samen met zero-knowledge proofs om aan te tonen dat klantactiva volledig worden gedekt zonder individuele saldi openbaar te maken. Bij elke update van het POR kunnen gebruikers bevestigen dat hun saldo in de boom is opgenomen, terwijl ZKPs zorgen voor correcte totaalbedragen en de afwezigheid van negatieve of valse saldi. Dit resulteert in onafhankelijke, privacy-beschermende verificatie van reserves die vertrouwen opbouwt zonder persoonlijke gegevens in gevaar te brengen.

Dit gaat echter verder dan één bedrijf. Als we dit goed aanpakken, kunnen we financiële compliance preciezer maken, beter aansluiten bij privacywetten en eenvoudiger te superviseren zijn.

Dit vereist samenwerking. Toezichthouders moeten bewijsnormen ontwikkelen die zij accepteren; de industrie moet deze standaardizeren en incorporeren, en standaardiseringsorganisaties zullen moeten zorgen voor de interoperabiliteit van deze bewijskaders over grenzen heen.

Vraag & Antwoord

Hoe kunnen zero-knowledge proofs de compliance verbeteren in financiële instellingen?
Zero-knowledge proofs stellen financiële instellingen in staat om de naleving van regels aan te tonen zonder dat gevoelige klanteninformatie openbaar hoeft te worden gemaakt. Hierdoor wordt het risico op datalekken verminderd en kunnen instellingen tegelijkertijd voldoen aan de vereisten van toezichthouders.

Wat zijn de belangrijkste voordelen van een proof-based compliance model?
Een proof-based compliance model biedt de mogelijkheid om privacy en regulering effectief te combineren. Dit kan niet alleen leiden tot minder blootstelling van persoonlijke gegevens, maar ook tot efficiënter toezicht en minder administratieve lasten voor bedrijven.

Welke rol speelt samenwerking tussen toezichthouders en de industrie in de adoptie van ZK-technologie?
Samenwerking is cruciaal; toezichthouders moeten duidelijke normen en richtlijnen vaststellen die de industrie kan aannemen. Gelijktijdig moet de industrie bereid zijn deze normen op te volgen en te implementeren, zodat de voordelen van ZK-technologie op grote schaal benut kunnen worden.